Współczesny świat niesie ze sobą wyzwania, jakich natura nigdy nie przewidziała. Nieustanny rozwój w naturalny sposób zwiększył popyt na produkcję mocnych i wytrzymałych materiałów syntetycznych. Jednym z takich materiałów jest kevlar – rewolucyjne włókno syntetyczne, które przesuwa granice możliwości już od 1968 roku. Czym jest kevlar, jakie ma właściwości, gdzie się go stosuje i dlaczego zajmuje w życiu człowieka tak ważne miejsce, dowiesz się z artykułu.
Czym jest kevlar i jakie ma właściwości?
Kevlar to niezwykle wszechstronny i wytrzymały rodzaj materiału syntetycznego o wielu interesujących właściwościach i szerokim zastosowaniu w praktyce. Należy do włókien para-aramidowych i wyróżnia się wysoką wytrzymałością na rozciąganie przy niskim ciężarze właściwym, porównywalnym już tylko z włóknami węglowymi. Charakteryzuje go doskonała odporność termiczna i znakomita sztywność, co samo w sobie predestynuje go do szerokiej gamy zastosowań w praktyce.
Dzięki bardzo mocnym wiązaniom i równoległemu ułożeniu swoich cząsteczek, które są wzajemnie usieciowane wiązaniami wodorowymi, kevlar jest kuloodporny i stanowi silną barierę ochronną przed ścieraniem, przebiciem i przecięciem. Włókna kevlaru są ognioodporne i chronią przed zagrożeniami termicznymi. Kevlar jest odporny na korozję, nie przewodzi prądu i jest odporny na większość chemikaliów z wyjątkiem bardzo silnych kwasów i zasad. Jest też ultralekki i pięć razy mocniejszy od stali. Słabo jednak znosi promieniowanie ultrafioletowe i wilgoć.

Jego wzór cząsteczkowy to [-CO-C6H4-CO-NH-C6H4-NH-]n.
Gęstość względna wynosi 1,44 g/cm3, wytrzymałość włókien na rozciąganie osiąga 20-21 cN/dtex (moduł wytrzymałości 3,6-4,1 GPa), w 160 °C wytrzymałość spada o 10 %, w 450 °C sublimuje.
Wynalazek, który zmienił świat
Można by powiedzieć, że ten rewolucyjny materiał powstał trochę także dzięki przypadkowi. Wynalazczynią tego unikalnego włókna jest amerykańska naukowczyni Stephanie Kwolek. Pracowała jako chemiczka w firmie DuPont - jednej z największych firm w dziedzinie przetwórstwa polimerów, która tuż przed drugą wojną światową zasłynęła patentem na nylon.
W 1964 roku Stephanie zaczęła pracować nad udoskonaleniem produkcji polimerów o strukturze prętowej, aby zastąpić stosunkowo ciężkie stalowe wzmocnienia w oponach samochodowych odpowiedniejszym i lżejszym polimerem. Po długich badaniach stworzyła rozwiązanie o nietypowym jak na tamte czasy wyglądzie w postaci pierwszych włókien aramidowych, które w 1968 roku opatentowała. Samo włókno pod nazwą handlową kevlar firma DuPont wprowadziła na rynek w 1971 roku.
Od czasu swojego odkrycia kevlar przeszedł ewolucję, a od 1988 roku dostępna jest już jego druga generacja. Pierwotna grupa produktów nosi oznaczenia K29 i K49. Kevlar jest obecnie dostępny w kilku wersjach:
- K29 – przędza wielofunkcyjna
- K49 – przędza wysokomodułowa
- K100 – kevlar barwiony przez producenta
- K119 – przędze kevlarowe o większej rozciągliwości i elastyczności
- K129 – lekki, wysokowydajny typ przędzy
- Kevlar AP - włókno nowej generacji, które oferuje zaawansowane parametry, wartość i większą swobodę projektowania w wielu zastosowaniach
- Kevlar KM2 - tkanina, która spełnia wymagania wydajnościowe dla hełmów i kamizelek dla formacji wojskowych
Kevlar zachowuje swoje właściwości także po wielokrotnym obciążeniu. Częściowo można to przypisać jego wewnętrznej strukturze (temu, że jego cząsteczki są naturalnie ułożone w regularnych i równoległych liniach), a częściowo sposobowi, w jaki wytwarza się z niego włókna.
Sposób produkcji
Włókno kevlarowe wytwarza się przez przędzenie stopu p-fenylenodiaminy i chlorku tereftaloilu (PPD-T), który ze stałą prędkością i pod wysokim ciśnieniem przechodzi przez dyszę przędzalniczą, gdzie następnie zastyga w postaci włókna w strumieniu chłodnego powietrza. Zespół przędzalniczy następnie przędzie pojedyncze włókna w przędzę ciągłą. Ta jest nawijana na szpule, a potem dalej obrabiana do dalszego zastosowania w praktyce.
Kevlar jest produkowany w kilku odmianach i dostarczany w postaci włókna, ciętego włókna, płatków lub tkaniny.
Najczęstsze zastosowania kevlaru
Wyjątkowe właściwości kevlaru umożliwiają jego zastosowanie w niezliczonych dziedzinach i można by też powiedzieć, że nowe sposoby jego użycia pojawiają się niemal codziennie.
Ekstremalna wytrzymałość i odporność na ciepło predestynują go na przykład do zastosowania w przemyśle motoryzacyjnym, morskim czy lotniczym, przede wszystkim przy produkcji karoserii samochodowych, komponentów lotniczych, okładzin hamulcowych, kadłubów łodzi lub opon wyścigowych.

Zastosowanie kevlar znajduje także w przemyśle wydobywczym, używa się go do produkcji taśm przenośnikowych do transportu rudy, co znacznie poprawia wydajność i efektywność kosztową.
Ten materiał znają również sportowcy, ponieważ jest elementem wielu rodzajów sprzętu sportowego (rakiety tenisowe, ochraniacze, kije hokejowe, narty, siatki, opony trekkingowe i tym podobne).
Mówiąc o kevlarze, w żadnym wypadku nie można pominąć motocyklistów, ich bowiem także na drogach towarzyszy kevlar, tym razem w postaci tkaniny kevlarowej. Najpopularniejsze są wśród nich kevlarowe jeansy, kevlarowe kombinezony, rękawice czy kaski. Zaleta kevlarowych spodni ujawnia się przede wszystkim podczas upadku i następującego po nim sunięcia po nawierzchni, kiedy powierzchnie styku nagrzewają się nawet do ponad 200 stopni. W takiej sytuacji wytrzymały i mocny kevlar jest prawdziwym błogosławieństwem.
Tkaninę kevlarową stosuje się na dużą skalę także przy produkcji środków ochronnych i odzieży ochronnej. Typowym przykładem są mundury robocze i strażackie, mundury policyjne czy kompletne wyposażenie wojskowe. Z tego materiału, zdolnego wytrzymać także trudniejsze warunki, wykonuje się dziś powszechnie ognioodporne buty, rękawice kevlarowe, ochronne maski na twarz, kamizelki, hełmy, ochraniacze czy całe kombinezony. Ciekawostką jest też to, że rękawice z kevlaru mają w porównaniu ze skórzanymi aż 5x wyższą odporność na przecięcie.

Kamizelka kuloodporna z kevlaru
Zdecydowanie najbardziej wyraziste i najbardziej użyteczne zastosowanie kevlar znalazł przy produkcji kamizelki kevlarowej. Kevlar jest bowiem jednym z niewielu materiałów, który dosłownie ratuje ludzkie życie, a niejeden żołnierz, pracownik ochrony czy funkcjonariusz policji przekonał się o tym na własnej skórze.
Obecna generacja nowoczesnych kuloodpornych kamizelek kevlarowych potrafi już zapewnić swoim użytkownikom oprócz ochrony przed pociskami o dużej prędkości także stosunkowo wysoki komfort noszenia.
Zasada kuloodporności kamizelki działa w uproszczeniu mniej więcej tak:
Kamizelka jest uszyta z kilku warstw kevlaru, które są ze sobą mocno połączone. Włókna kevlarowe pochłaniają energię kinetyczną pocisków, co zmniejsza zdolność pocisku do wniknięcia w ciało. Bez wystarczającej siły penetracji kule stają się następnie niegroźne.
W momencie, gdy kula lub jakikolwiek inny pocisk o dużej prędkości trafi w kevlar, włókna dosłownie zatrzymują pocisk, rozpraszając przy tym jego energię kinetyczną, którą następnie pochłaniają. Kula znajduje się więc w pajęczynie mocnych włókien, których zadaniem jest pochłonąć i rozproszyć energię uderzenia. Dodatkową energię pochłania każda kolejna warstwa materiału w kamizelce, aż kula całkowicie się zatrzyma. Proces ten ułatwia również stosunkowo duża powierzchnia odzieży, co sprawdziło się w eliminowaniu tak zwanego urazu tępego (obrażeń narządów wewnętrznych spowodowanych siłą uderzenia, a nie przez przebicie kulą).
I co dodać na koniec? Sposoby wykorzystania tego wręcz cudownego wynalazku wydają się nieskończone, a my nie możemy się już doczekać, co jeszcze przyniesie nam to odkrycie.