Planujesz dzień, podróż, misję. Myślisz o każdym aspekcie – od jedzenia, przez trasę, aż po pogodę. Możesz jednak planować wszystko, jak tylko chcesz, a i tak nie na wszystko masz wpływ. Zbieg okoliczności czasem po prostu odwraca się plecami do szczęścia i to, co było pięknym dniem albo zwyczajną, tysiąc razy przeżytą chwilą, w ciągu kilku sekund zamienia się w niekontrolowany chaos. Jak to się jednak mówi, szczęście sprzyja przygotowanym.
Im aktywniej przygotowujesz się na możliwość, że ze słonecznego dnia zrobi się huragan, tym większą masz szansę opanować sytuację i zwiększyć swoje szanse na sukces. Dlatego dziś szczegółowo omówimy jeden ważny temat. Jak prawidłowo podejść do apteczek i zestawów IFAK.
„Bycie przygotowanym to najważniejszy warunek sukcesu” Henry Ford
Jaka jest różnica między IFAK-iem a apteczką?
Najpierw wyjaśnijmy pojęcia
Apteczkę omówimy w dalszych częściach. W skrócie możemy ją jednak rozumieć jako szerszą listę wyposażenia na większy zakres obrażeń i dla większej liczby osób. IFAK ma inne przeznaczenie.
Skrót oznacza Individual First Aid Kit (czasem rozwijany także jako Immediate First Aid Kit – niezbędna pierwsza pomoc), czyli w wolnym tłumaczeniu indywidualny zestaw pierwszej pomocy. IFAK jest nastawiony na urazy i natychmiastową niezbędną pomoc w sytuacjach zagrażających życiu. W odróżnieniu od apteczki jest bardziej kompaktowy i nosi się go zazwyczaj na wyposażeniu, na przykład na kamizelce czy pasie. Najczęściej spotkamy się z nim w wojsku i policji, ponieważ ryzyko pchnięcia nożem, złamania czy rany postrzałowej jest u nich statystycznie wyższe niż u przeciętnego człowieka.
Zakładanie stazy taktycznej Foto: Army.mil
Wybierając IFAK, pamiętaj, że najpierw wybiera się etui na IFAK. Zawartość dobierasz bowiem według własnych priorytetów. Ma zawierać tylko to, co najpotrzebniejsze do pilnej pierwszej pomocy, dlatego nie pakuj do niego dodatków do puszki przetrwania (survival tin) ani innego wyposażenia. W zawartości musisz doskonale się orientować nawet w maksymalnym stresie albo będąc rannym. Reszta wyposażenia, jak leki czy plastry na odciski, należy do osobnej apteczki. Krótko mówiąc, jeśli twój IFAK służy do tamowania dużych krwotoków, niech zawiera podstawę tylko na tę okoliczność. Trzeba liczyć się z możliwością, że będzie go używał ktoś inny. W wojsku zakładano kiedyś, że IFAK, który każdy żołnierz miał w wyposażeniu, służył potrzebom ratownika medycznego, który opatrywałby tego żołnierza. Łatwiej jest bowiem wziąć kilka potrzebnych rzeczy z ładownicy jednego rannego, niż nosić kompletne wyposażenie dla, powiedzmy, 10–15 ciężko rannych osób.
Mój IFAK jest na przykład przeznaczony przede wszystkim do tamowania krwotoków i przywracania oddechu. Zawiera stazę taktyczną, opatrunek izraelski, środek hemostatyczny, maseczkę do resuscytacji, rękawiczki jednorazowe i nożyczki (albo jako część multitoola w mieście, albo osobno na wyposażeniu podczas ćwiczeń taktycznych i włóczęgi po przyrodzie). Z dużym krwotokiem spotykałem się najczęściej (pirotechnika i wypadek samochodowy), a w ramach moich zajęć w wolnym czasie najbardziej prawdopodobne jest ryzyko rany postrzałowej, obrażeń zadanych przez duże zwierzęta czy poślizgnięcia się na skałach. Podobnie spotkałem się też z zatrzymaniem oddechu wymagającym resuscytacji. Dlatego takie sytuacje stały się dla mnie priorytetem. Paradoksalnie zawartości nie noszę zawsze w osobnym etui. Wszystkie elementy mieszczą mi się bowiem w bocznej kieszeni szortów i spodni Helikon Urban Tactical. W pracy i podczas krótkich spacerów po mieście wybieram więc ten wygodniejszy wariant.
Co jest priorytetem według CABC?
CABC to angielski skrót oznaczający problemy zdrowotne, którymi należy zająć się w kolejności według tej listy. To podobne do sytuacji, gdy przy wypadku masowym opatrujesz w pierwszej kolejności najciężej rannych. Gasisz to, co najbardziej się pali.
C- Masywny krwotok (Catastrophic hemorrhage). Rozwiązuje się go stazą taktyczną. Ze stazą można wymyślić ciekawe gry, w których losowo rywalizujecie o jak najlepsze i najszybsze założenie stazy na konkretną kończynę. Przechodzisz na przykład obok dzieci, kumpla czy kolegów z pracy, jednemu z nich bez uprzedzenia rzucasz stazę i mówisz mu, na której części ciała ma ją założyć. To świetne ćwiczenie na zahartowanie zespołu i praktyczny trening. Staza służy do zaciśnięcia kończyny przy masywnym krwotoku. Sekundy i prawidłowe założenie są więc przy jej użyciu najważniejsze.
A- Udrożnienie dróg oddechowych (Airway). Uniesienie zapadniętego języka, usunięcie przedmiotów blokujących usta i nos oraz pozycja bezpieczna.
B- Oddychanie (Breathing). Poważne problemy z oddychaniem, jak na przykład odma opłucnowa
C- Krążenie (Circulation). Chodzi o bardziej klasyczne tamowanie krwawienia, na przykład przy użyciu opatrunku izraelskiego czy innych opatrunków uciskowych i środków hemostatycznych.
Oprócz IFAK-a możemy spotkać się też ze skrótami AFAK ( Advanced First Aid Kit – wyposażenie do zaawansowanej pierwszej pomocy, które nie mieści się w IFAK-u) i MFAK (Multi-First Aid Kit – w zasadzie IFAK dla wielu osób). Podsumowując – IFAK jest dla jednej osoby, MFAK to właściwie wielokrotny IFAK, a AFAK to wyposażenie uzupełniające IFAK, do którego użycia potrzebujesz już bardziej zaawansowanej wiedzy medycznej.
foto: Redcroccfirstaidtraining.co.uk
Wybór apteczki
Z apteczką sprawa jest nieco bardziej otwarta. Całkiem możliwe, że skończysz z kilkoma wersjami w zależności od tego, w jakie otoczenie się wybierasz albo jaki będzie skład grupy. Dlatego najpierw przeanalizuj wszystkie zmienne. Od nich będzie zależeć także wielkość etui i konkretna zawartość. Osobiście w terenie sprawdziła mi się jedna mała, indywidualna, którą mam dla siebie w kieszeni, i druga, większa, na plecaku czy wyposażeniu.
O czym powinieneś myśleć od samego początku:
- Dla ilu osób ma być apteczka
- Jaki będzie skład grupy (dzieci, osoby starsze, osoby ze szczególnymi problemami zdrowotnymi…)
- Jaka będzie specyfika otoczenia (wysokie temperatury, mróz, owady, roślinność…)
- Z jakimi problemami zdrowotnymi spotykasz się osobiście najczęściej (otarcia, zadrapania od skał, skóra spalona słońcem, drobne rany od roślin, biegunka, bóle zębów…)
Ponieważ chodzi o wyposażenie, które ma poprawić twój stan zdrowia albo wręcz uratować życie, na wybór i skompletowanie daj sobie wystarczająco dużo czasu i wszystko porządnie przemyśl. Po przemyśleniu wymienionych wyżej ewentualności spisz listę tego, czego nie powinno zabraknąć w zawartości. Takich list może być w końcu nawet kilka. Inaczej będzie, gdy pojedziesz z dziećmi obejrzeć ruiny i ugotować coś na zewnątrz, a inaczej, gdy wybierzesz się z ekipą na bouldering na skały z dala od cywilizacji.
Nie ma jednak powodu do paniki, jeśli od razu nie wiesz, co robić. Oto kilka wskazówek, jak się do tego zabrać:
- Trzymaj się swojej listy. Jeśli będziesz mieć więcej apteczek, śmiało oznacz je według przeznaczenia, na przykład markerem. Dobrze jest też oznaczyć ważną zawartość. Na przykład mieć na etui napis: „Insulina Maxa”. Pomoże to w sytuacji stresowej nie tylko tobie, ale też innym osobom, które będą z niej korzystać.
- Apteczkę możesz kupić także wyposażoną i tylko uzupełniać jej zawartość według potrzeby. Producent zawsze podaje dokładną zawartość wraz z liczbą sztuk każdego rodzaju. W domu na przykład do oryginalnego zestawu zawsze dokładamy dodatkowe plastry, lepszą pęsetę, rękawiczki i środek dezynfekujący.
- Dla większych grup możesz kupić gotowe apteczki z dostosowaną do tego zawartością. Na przykład torby medyczne dla szkół podstawowych czy apteczki rodzinne. Ich zawartość też nie musi być jednak ostateczna i niektóre elementy wymienisz lub uzupełnisz.
- Jeśli masz dokładne wyobrażenie i masz już w tym trochę wprawy, kup tylko etui na apteczkę czy IFAK, a całą zawartość skompletuj sam. Wymienne wkłady można kupić osobno i łączyć według potrzeby. Ja na przykład dołożyłem środek hemostatyczny, wymieniłem nożyczki na lepsze i dodałem zapasową maseczkę do resuscytacji wraz z kolejną parą rękawiczek.
Apteczkę więc mamy. Ale czy wystarczy ją tylko mieć?
Odpowiedź brzmi oczywiście: nie. To jak z samochodem czy bronią palną. Dobrze je mieć, ale jeśli nie umiesz ich używać, są bezużyteczne. Nie zapominaj więc o kilku ważnych rzeczach.
- Zawsze zapoznaj siebie i rodzinę z zawartością apteczki. Każdy, kto potencjalnie mógłby jej użyć, musi wiedzieć, co gdzie jest i jak się tego używa. To także świetna gra edukacyjna dla dzieci, skoro w słowackich szkołach pierwsza pomoc jest zaniedbywana.
- Regularnie kontroluj zawartość apteczki/IFAK-a. Część wyposażenia może się uszkodzić lub zgubić, a do tego trzeba pilnować daty ważności poszczególnych elementów.
- Z tabletek zabierz tylko kilka sztuk z blistra, bo ma to być pilna pierwsza pomoc, a nie leczenie na 2 tygodnie. Wynika to oczywiście także z ograniczonego miejsca. Tabletki wytnij z blistra tak, żeby było wyraźnie widać, o jaki lek chodzi, i markerem dopisz datę ważności z oryginalnego opakowania. Nigdy nie wyciskaj ich z wyprzedzeniem. Lek zacznie się rozkładać i może dojść do pomyłki. Na bieżąco sprawdzaj folię blistra, czy się nie uszkodziła i czy nie trzeba jej wymienić.
- Regularnie powtarzaj pierwszą pomoc. Najlepiej w praktyce. Ćwicz na przykład zakładanie stazy i bandażowanie ran z wycofanym z użytku wyposażeniem albo resuscytację z masażem serca w prawidłowych odstępach. Przy odrobinie fantazji nie musisz tego ćwiczyć w domu na krewnych, choć to zabawny sposób spędzania czasu. Można wykorzystać poduszki czy różne pluszowe zabawki, ewentualnie manekiny ze sklepu odzieżowego. Może to wyglądać dziwnie, ale każdy trening jest lepszy niż żaden. Jeśli nie musisz przejmować się finansami, możesz kupić do domu także profesjonalny sprzęt szkoleniowy. Licz się jednak z wysokimi kwotami.
- Regularnie, przynajmniej raz w roku, wpadnij na szkolenie do profesjonalistów. Obecnie oferta różnych kursów szkoleniowych jest nieprzebrana – od podstaw aż po TCCC (Tactical Combat Casualty Care – taktyczna opieka nad poszkodowanym w warunkach bojowych) – i są one dostępne dla każdego. Zanim jednak zaczniesz biegać, naucz się chodzić. Podstawą dla początkującego powinien więc być kurs klasycznej pierwszej pomocy. Organizuje go także słowacki Czerwony Krzyż i kosztuje rzędu 20–30 euro.
TCCC w praktyce. Foto: Kommandosoldat.com
Na zakończenie
Czasem jedyną pewnością jest to, że żadnej pewności nie ma. Aby zwiększyć swoje szanse na pomyślne wykonanie zadania, czasem te pewności musisz po prostu stworzyć sam. Nie polegać na przypadku i szczęściu, ale na sobie i swoich umiejętnościach. Jak powiedział Napoleon – długo przygotowywana bitwa to szybkie zwycięstwo. Tak samo działa to z pierwszą pomocą. Im lepiej przygotowane wyposażenie i praktyczny trening jak najbliższy rzeczywistości, tym lepszy wynik. Reszta zależy już tylko od tego, jak poukładasz to sobie w głowie, by poradzić sobie ze stresem i presją. Nie należy przesadzać z własnym komfortem. Dyskomfort to właśnie to, co popycha nas naprzód. Bez odrobiny ryzyka nie ma bowiem historii. A o czym byłoby życie, gdybyśmy tych historii nie tworzyli i nie przesuwali swoich granic coraz dalej?
